Πρόστιμο Απώλειας Βιβλίων και Στοιχείων

Τετάρτη 22 Νοεμβρίου 2017
Πρόστιμο Απώλειας Βιβλίων και Στοιχείων

Ένα από τα αυστηρότερα πρόστιμα που προβλέπουν οι διατάξεις του Κ.Φ.Δ. είναι και αυτό που επιβάλλεται για την παράβαση της περίπτωσης η' της παρ. 1 του άρθρου 54 του ν.4174/20131 σε συνδυασμό με την περίπτωση ε' της παραγράφου 2 του ιδίου άρθρου  Αναφερόμαστε φυσικά στο πρόστιμο των 2.500,00 ευρώ το οποίο επιβάλλεται σε περίπτωση απώλειας στοιχείων (μπλοκ θεωρημένων αποδείξεων, δελτίων αποστολής, κ.λπ.). Η απώλεια συνήθως ανακαλύπτεται από τους φορολογούμενους ή τους εφοριακούς υπαλλήλους κατά τη διάρκεια των διαδικασιών διακοπής της επιχείρησης2.

Στη Δ.Ε.Δ. είχαν φτάσει δεκάδες προσφυγές με τις οποίες οι φορολογούμενοι προσπάθησαν να γλυτώσουν το εν λόγω πρόστιμο και όσο και εάν αυτό φαντάζει περίεργο, δεν ήταν λίγοι αυτοί που τα κατάφεραν (ορισμένοι μάλιστα με την βοήθεια της Δ.Ε.Δ.). 

Οι συνηθέστερες περιπτώσεις είναι οι εξής:

α) Τυπικές πλημμέλειες από την πλευρά της ελεγκτικής αρχής

Σε ορισμένες περιπτώσεις η πράξη επιβολής προστίμου δεν περιείχε επαρκείς αιτιολογίες και λόγω τυπικών πλημμελειών η Δ.Ε.Δ. προχώρησε σε ακύρωση των πράξεων αυτών[Πλημμελής αιτιολογία της προσβαλλόμενης πράξης καθώς του επεβλήθη πρόστιμο χωρίς καμία ειδική και σαφή αιτιολογία, ήτοι για ποιο λόγο επεβλήθη το πρόστιμο παρά το λόγο ανωτέρας βίας που συνέτρεχε και γιατί τα αποδεικτικά στοιχεία που εξέθεσε δεν ελήφθησαν υπόψη. ]

Σχετικές αποφάσεις Δ.Ε.Δ. :  1191/3.2.2017 ,  1192/3.2.2017

β) Περιπτώσεις που το απολεσθέν στοιχείο βρέθηκε από τον φορολογούμενο και προσκομίσθηκε στην Δ.Ε.Δ.

Σε αυτές τις περιπτώσεις η Δ.Ε.Δ. μετά την παραλαβή του απολεσθέντος στοιχείου ακύρωσε τα πρόστιμο που αρχικά είχε επιβληθεί από την εκάστοτε Δ.Ο.Υ..

Σχετικές αποφάσεις Δ.Ε.Δ.: 400/16.1.2017, 628/23.1.2017, 1412/14.2.2017, 2162/22.3.2017

γ) Απώλεια που διαπιστώθηκε κατά την περίοδο από 1.1.2014 έως 17.10.2015

Πιο τυχεροί στάθηκαν ορισμένοι φορολογούμενοι, οι οποίοι "εκμεταλλεύθηκαν" το κενό των διατάξεων του άρθρου 54 κατά την περίοδο  από 1.1.2014 μέχρι και την 17η.10.2015.

Συγκεκριμένα η διάταξη της περίπτωσης η' της  παραγράφου 1 του άρθρου 54 του ν.4174/2013 (Κ.Φ.Δ.) μέχρι να αντικατασταθεί με την περίπτωση α' της παρ.3 του άρθρου 3 του ν.4337/2015 όριζε :  «δεν συμμορφώνεται με κάθε υποχρέωση σχετική με την τήρηση βιβλίων, όπως ορίζονται στο Άρθρο 13 του Κώδικα».

Σύμφωνα με αρκετές αποφάσεις της Δ.Ε.Δ. η μη διαφύλαξη στοιχείων (λογιστικών αρχείων) δεν καταλαμβάνεται από την περίπτωση αυτή (άρθρο 54 παρ 1η' του ν.4174/2013)  έτσι όπως ίσχυσε πριν την τροποποίησή της, συνεπώς στις περιπτώσεις απώλειας στοιχείων κατά την περίοδο από 1.1.2014 έως 17.10.2017 δεν επιβάλλεται το πρόστιμο της παρ. 2δ' του άρθρου 54 του 4174/2013, ύψους 2.500,00 €.

Σχετικές αποφάσεις Δ.Ε.Δ.: 2134/21.3.2017, 2288/4.4.2017, 2289/4.4.2017.

Φυσικά η περίπτωση η' της παρ 1 του άρθρου 54 του Κ.Φ.Δ. αντικαταστάθηκε σε «δεν συμμορφώνεται με τις κατά το άρθρο 13 υποχρεώσεις του» με την περίπτωση α' της παρ.3 του άρθρου 3 του ν.4337/2015 και σύμφωνα με το άρθρο 23 του ιδίου νόμου ισχύει από 17/10/2015 και μετά.

Συνεπώς από την 17η Οκτωβρίου 2015 για την απώλεια στοιχείων επιβάλλεται το πρόστιμο των 2.500,00 ευρώ. 

Πρέπει να σημειώσουμε επίσης ότι εάν ο φορολογούμενος δεν καταθέσει προς την ελεγκτική αρχή κανένα στοιχείο (γνωστοποίηση στη Δ.Ο.Υ. ή κάποιο άλλο πρόσφορο μέσο), από το οποίο να αποδεικνύεται ο πραγματικός χρόνος της απώλειας, θεωρείται ότι η απώλεια έλαβε χώρα στο χρόνο κατά τον οποίο αυτή δηλώθηκε ή βρέθηκε από τον έλεγχο. 

Ευνόητο είναι ότι το πρόστιμο αυτό επιβάλλεται και στις περιπτώσεις απώλειας βιβλίων, για  αυτό σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να τηρούνται προσεκτικά οι διατάξεις για τον χρόνο διαφύλαξης αρχείων (βιβλίων και στοιχείων).

Μόνο στην περίπτωση κατά την οποία ο φορολογούμενος καταφέρει να αποδείξει ότι η απώλεια έλαβε χώρα πριν από την 1η/1/2014 (πριν από την έναρξη ισχύος του Κ.Φ.Δ.) ή ότι οφείλεται σε λόγους ανωτέρας βίας (κλοπή, πυρκαγιά κ.λπ.) μπορεί να αποφύγει  το συγκεκριμένο πρόστιμο. Όμως αν αποδειχθεί ότι η απώλεια συνέβη πριν από την 1η-1-2014, τα πράγματα μπορεί να γίνουν χειρότερα για τον φορολογούμενο.

Η απώλεια βιβλίων ή στοιχείων έχει ενταχθεί στις λεγόμενες διαδικαστικές παραβάσεις που προβλέπει το άρθρο 54 του Κ.Φ.Δ. Συγκεκριμένα, υπάγεται στη γενική περίπτωση η της παραγράφου 1 του άρθρου 54 του Κ.Φ.Δ., η οποία αναφέρεται στη μη συμμόρφωση του φορολογούμενου με τις υποχρεώσεις του για διαφύλαξη των βιβλίων που τηρεί και των φορολογικών στοιχείων που εκδίδει. Αυτή η μη συμμόρφωση, σύμφωνα με την περίπτωση ε της παραγράφου 2 του Κ.Φ.Δ. τιμωρείται με πρόστιμο 2.500 ευρώ. Ειδικότερα, οι υποχρεώσεις για διαφύλαξη των βιβλίων και των στοιχείων ορίζονται στην παράγραφο 2 του άρθρου 13 του Κ.Φ.Δ., ως εξής:

Τα λογιστικά αρχεία -τα οποία σύμφωνα με το άρθρο 3 του ν. 4308/2014 περιλαμβάνουν τα τηρούμενα λογιστικά βιβλία και τα λογιστικά στοιχεία (παραστατικά)- οι φορολογικοί ηλεκτρονικοί μηχανισμοί, οι φορολογικές μνήμες και τα αρχεία που δημιουργούν οι φορολογικοί ηλεκτρονικοί μηχανισμοί πρέπει να διαφυλάσσονται κατ’ ελάχιστον:

α) για διάστημα 5 ετών από τη λήξη του αντίστοιχου φορολογικού έτους εντός του οποίου υπάρχει η υποχρέωση υποβολής δήλωσης ή

β) για διάστημα μεγαλύτερο των 5 ετών, εφόσον η 5ετής προθεσμία διαφύλαξης έχει παραταθεί επειδή ο φορολογούμενος έχει υποβάλει αρχική ή τροποποιητική δήλωση εντός του πέμπτου έτους της προθεσμίας ή επειδή έχουν ζητηθεί πληροφορίες από χώρα της αλλοδαπής ή επειδή έχει ασκηθεί ενδικοφανής προσφυγή, ένδικο βοήθημα ή μέσο

γ) έως ότου τελεσιδικήσει η απαίτηση της Φορολογικής Διοίκησης σε συνέχεια διενέργειας φορολογικού ελέγχου ή έως ότου αποσβεστεί ολοσχερώς η απαίτηση λόγω εξόφλησης.

Με μια σειρά αποφάσεων του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ 4206/2011, ΣτΕ 4782/1996, ΣτΕ 3693/1992) είχε κριθεί στο παρελθόν ότι σε περίπτωση απώλειας βιβλίων ή στοιχείων μέσα στο χρόνο που ορίζεται για τη διαφύλαξή τους, επιβάλλεται κατ’ αρχήν πρόστιμο, εκτός εάν ο φορολογούμενος προλάβει και αποδείξει ότι η απώλεια των βιβλίων ή στοιχείων οφείλεται σε λόγους ανωτέρας βίας, δηλαδή εάν επικαλεστεί και αποδείξει ότι η απώλεια έλαβε χώρα παρά την καταβολή εκ μέρους του της άκρας επιμέλειας που επιβάλλεται από τις περιστάσεις για τη διαφύλαξή τους.

Λαμβάνοντας υπ’ όψιν ότι το πρόστιμο επιβάλλεται κατά τον χρόνο που διαπιστώνεται ή πιστοποιείται η απώλεια των βιβλίων ή στοιχείων, εάν δεν μπορεί να πιστοποιηθεί η απώλεια σε προγενέστερο χρόνο, τότε θεωρείται ότι η απώλεια λαμβάνει χώρα στον χρόνο κατά τον οποίο δηλώνεται αυτή στην αρμόδια ελεγκτική αρχή. Συνεπώς με βάση τα παραπάνω, για την απώλεια αρχείων βιβλίων ή στοιχείων επιβάλλεται το πρόστιμο των 2.500 ευρώ, εκτός εάν ο φορολογούμενος μπορέσει να αποδείξει ότι η απώλεια έλαβε χώρα σε χρόνο προγενέστερο από την 1η-1-2014 ή οφείλεται σε λόγους ανωτέρας βίας.

Αν όμως ο φορολογούμενος αποδείξει ότι η απώλεια των βιβλίων ή των στοιχείων συνέβη πριν από την 1-1-2014, τότε θα ισχύσουν οι διατάξεις των προηγούμενων νόμων 2523/1997 και 2238/1994, με τις οποίες προβλέπονται πρόστιμα 500 ευρώ ανά 50 φύλλα μπλοκ απολεσθέντων φορολογικών στοιχείων και εξωλογιστικός προσδιορισμός του φορολογητέου εισοδήματος με βάση τον ισχύοντα τότε μοναδικό συντελεστή καθαρού κέρδους προσαυξημένο κατά 50%, δηλαδή υποχρέωση καταβολής πρόσθετου φόρου εισοδήματος και προσαυξήσεων.